|
Geceleyin bakışımızı yıldızlı gökyüzüne yöneltecek olursak, hava müsaitse,
muazzam sayıda yıldız görebiliriz. Bunların kimileri çok kimileriyse
daha az parlaktır ve bu görüntü o denli göz alcıdır ki, başlangıçta
bir şeyler seçebilmek mümkün olmaz. Gökyüzündeki tüm bu parlak noktaları
daha yakından izlemeye başlayınca, bunların bir kısmının birbirinden
ayrı, farklı yıldız grupları oluşturduklarını görebilir hale geliriz.(*)
Yıldız Kütleleri İçinde Tüm Bunlar Nasıl Tanınır?
Antik dönemde, bu yıldız gruplarını insanlar oluşturdular. Bunlar,
bilge kişilerin imgeleme yoluyla bazı biçimler atfettiği görüntülerdi.
Bir kısmı sadece geometrik şekillerdi ancak kişiler genellikle hayvan,
kişi ya da nesne biçimlerini kullandılar. Bu yıldız kümelerine takımyıldız
denilmeye başlandı. Avrupa'nın doğrudan üzerinde yer alan, Kuzey
Yarıküre'nin kendine has takımyıldızları olduğu gibi; Ektvator'un
diğer yakasındaki Güney Yarıküre'ye has takımyıldızlar da bulunuyordu.
Yıldız Yolu
Gökyüzünde mevcut sabit yıldızların yanında, takımyıldızlar boyunca
seyreden hareketli cisimler de bulunur.
Bu yıldızların başında Güneş gelir; sonra da Ay. Diğerlerinden,
yani gezegenlerden daha sonra söz edeceğiz. Şimdilik yeryüzü üzerinde
oluşturdukları dışsal etkiler üzerinde duralım. Aşikar hareketlerin
birçoğunun aslında Yeryüzünün hareketine dayandığını ileride göreceğiz.
Ancak şimdilik bunu yok sayalım, çünki tanımlarımızın berraklığına
zarar verebilir. Sonuçta, gökyüzünü gözlerken, kişiler, Güneş'in,
güzergahı üzerinde hep aynı takımyıldızlardan geçtiğini fark ettiler.
Ay'ın da aynı güzergahı izlediğini anladılar. Diğer gezgin yıldızlar
ya da gezegenler de aynı yoldan gitmekteydiler.
Zodyak
Gökyüzünde göksel gezginlerin izlediği bu güzergaha, göksel hayvanlar
yolu, tanrısal yıldız yolu ya da Zodyak adı verilir. Bu Zodyak,
on iki takımyıldızdan oluşur ve bunların incelenmesi, astrologlar
için olduğu kadar astronomlar için de büyük önem taşır. İleride
bu konuya daha ayrıntılı biçimde döneceğiz.
Gökyüzünün Bölümleri
Gökteki tüm cisimler, o halde, başlıca iki tipe ayrılıyor; birincisi,
takımyıldızları oluşturan sabit yıldızlar; ikincisi ise Zodyak'ın
on iki takımyıldızı boyunca hareket eden gezgin yıldızlar.
Sabit Yıldızlar
Yıldızlar için "sabit" sözcüğü bir rölatiflik arz eder.
Bu yıldızlar gerçekten de bireysel olarak yer değiştirmezler ve
onları gezgin yıldızlardan ayıran şey de budur. Ancak gökyüzü, Göksel
Kutup çevresinde hareket eder; eskilerin gökyüzünü dev bir okyanus
gibi düşünmeleri bundandır. Takımyıldızlar, bu okyanus içinde doğar
ve batarlar.
Göksel Küre
Takımyıldızların doğuş ve batışları üzerine kurulu eski ve modern
astronomik gözlemler bütünüdür.
Göksel Küre
(Eski Ptoleme sistemine göre)
Denizlerde yol alabilmek için, kişiler göksel küreyi, yeryüzünün
bölümlerine çok benzeyen, sade bir yolla bölümlere ayırdılar. Göksel
Küre'nin iki kutbu vardır; Kuzey ya da Arktik kutupla, Güney ya
da Antarktik kutup. Bu iki kutbun arasında ve kürenin ortasında
göksel Ekvator yer alır ve kutuplara paraleldir. Gökyüzünde yeryüzündeki
ekliptik yerine geçen Zodyak, Ekvator'u iki ayrı noktada keser ve
böylece Zodyak'ın altı burcu Ekvator'un üstünde, Kuzey ya da Arktik
kutba doğru; altısı ise Ekvator'un altında, Güney ya da Antarktik
kutba doğru yer alır. Aşağıdaki çizim, Zodyak'la Ekvator'un bu durumuna
açıklık getirir. (Bkz. s. 15, çiz. 2)
Zodyak'ın en kuzey noktasında bulunan burç Yengeç'tir; en güneyde,
Antarktik kutba en yakın burç ise Oğlak'tır.
Göksel küredeki ekvator ile paralel çemberlere ek olarak, Oğlaktan
geçen bir başka çember daha bulunur ki adı Oğlak Dönencesidir.
Sözünü ettiğimiz bu iki Zodyak burcu, Yengeç ve Oğlak, Zodyak'ın
en uç Kuzey ve en uç Güney noktalarını oluşturur ve gündönümleri
hattını meydana getirirler. Diğer iki burç, doğu noktası (Koç) ile
batı noktası (Terazi) ise ekinoks hattını meydana getirir.
Bu son iki burç, tam olarak Zoydak'ın Ekvator'u kestiği iki noktada
yer alır. Böylece, yıldız yolunda, ekinoks ve gündönümü hattının
tanımladığı ve dört burcun, Kuzey-Güney ile Doğu-Batı burçlarının,
Yengeç-Oğlak ile Koç-Terazi'nin oluşturduğu büyük göksel haça ulaşılmış
olur.
|
